دانشگاه شهید بهشتیاقتصاد و الگو سازی2476-577511420210219The Impact of Interest Rate Defense on the Financial Stability of Banking in Iranتأثیر تغییر دستوری نرخ سود سپرده بر ثبات مالی بانکی ایران درشرایط تحریم12610126910.29252/jem.2021.202626.1543FAسیده شکوفهموسویکارشناسارشد بانکداری اسلامی گروه اقتصاد دانشکده علوم اداری و اقتصاد دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایرانایمانباستانی فراستادیار گروه اقتصاد دانشکده علوم اداری و اقتصاد دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران0000-0003-0854-0485هادیامیریاستادیار گروه اقتصاد دانشکده علوم اداری و اقتصاد دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایرانJournal Article20201208Interest rate defense is defined as a defense policy in the face of currency shocks and in order to prevent the outflow of deposits from the banking system, and to prevent financial instability and banking crisis. With the expansion of economic sanctions in the late 2010s, the exchange rate rose sharply, and as a result, the monetary authority increased bank interest rates to prevent the phenomenon of bank run. In this study, the effect of interest rate protection on the financial stability of private and public banks and the total banking system is analyzed. Variables affecting financial stability are divided into two groups of internal and external banks variables. The model is estimated based on the three-stage least squares method based on data from 2001-2019. The results of the study show that although the increase in banks rates in the occurrence of currency shocks has positively affected the financial stability of all banks and private banks but had no effect on state-owned banks. However, this policy is one of the reasons for the increase in non-current receivables in the banking system due to the effect of currency shocks on external bank variables such as inflation and increasing financing costs in economy.تغییر دستوری در نرخ سپرده در شرایط تحریم، به عنوان سیاست دفاعی در مواجهه با تکانههای ارزی و جلوگیری از بیثباتی مالی و مدیریت رفتار سفتهبازی ارزی تعریف میشود. با گسترش تحریمهای اقتصادی در اواخر سال 90، نرخ ارز به شدت افزایش یافت و به تبع آن مقام پولی برای مدیریت رفتار سفتهبازی ارزی و جلوگیری از ورشکستگی بانکها اقدام به افزایش نرخهای سپرده بانکی نمود. در این پژوهش اثر تغییر در نرخ سپرده بر ثبات مالی بانکهای خصوصی، دولتی و کل نظام بانکی مورد بررسی قرار گرفته است. متغیرهای اثر گذار بر ثبات مالی به دو گروه متغیرهای درون بانکی و برون بانکی تقسیم بندی شده و تخمین الگو بر اساس روش حداقل مربعات سه مرحلهای طی سالهای 1397-1380 صورت گرفته است. نتایج تحقیق گویای آن است که افزایش نرخ سپردها در شرایط بروز تکانههای ارزی بر ثبات مالی کل بانکها و بانکهای خصوصی به طور مثبت موثر و بر بانکهای دولتی بیاثر بوده است، ولی این سیاست به دلیل اثرگذاری تکانههای ارزی بر متغیرهای برون بانکی مانند تورم و افزایش هزینههای تامین مالی در اقتصاد خود از دلایل بروز افزایش مطالبات غیرجاری در نظام بانکی است.https://ecoj.sbu.ac.ir/article_101269_399264e42d21d0d3cdcf3796d62c30e4.pdfدانشگاه شهید بهشتیاقتصاد و الگو سازی2476-577511420210219Appropriate Trading Partners for Iran in Importing Machinery and Transport Equipment: A Network Theory Approachانتخاب شرکای تجاری مناسب برای اقتصاد ایران در واردات ماشینآلات و ابزار حمل و نقل: رویکرد نظریه شبکه275610127010.29252/jem.2021.220645.1576FAنجمهساجدیان فرددکتری اقتصاد، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران0000-0002-3190-3013ابراهیمهادیاندانشیار بخش اقتصاد دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایرانJournal Article20210210Trade is crucial to international interaction, and spreading fluctuations among countries. Regarding the importance of this issue for Iran, appropriate trading partners in machinery and transport equipment in import sector are examined using network theory. Therefore, by constructing a composite index based on the structural network measures, potential trading partners for Iran are introduced. The potential trading partners' characteristics are twofold. First, the proposed trading partners can improve Iran's structural position in the international trade network. Second, the potential substitutes for current trading partners are beneficial in case current trading partners alleviate or stop their trade relations with Iran. Therefore, substituting or strengthening trade links with this group of potential trading partners can lead to an insignificant change in Iran's structural position in the international trade network. Results show that half of current major trading partners of Iran are among powerful trading partners in the international trade network with high structural characteristics. Also, potential trading partners and their substitutes are introduced using the composite index. Results imply that strengthening trade links with China, Republic of Korea, Germany, France, and Japan can enhance Iran's structural position in the trade network. Moreover, forming and consolidation of the trade linkages with the potential alternatives for UAE, Russia, Italy, Turkey, and India could lead to preservation of Iran's structural status throughout the international trade network. Trading with other potential substitutes could maintain Iran's structural position in trade networks which is more pronounced in case of any disruptions.با توجه به اهمیت نقش تجارت در برقراری ارتباط بین کشورها و انتشار پدیدههای مختلف از جمله نوسانات و آشفتگیها بین کشورها و همچنین با توجه به اهمیت این موضوع برای اقتصاد ایران، در این مطالعه به انتخاب شرکای تجاری مناسب برای اقتصاد ایران در واردات ماشینآلات و ابزار حمل و نقل با استفاده از رهیافت نظریه شبکه پرداخته شدهاست. در این راستا، این مطالعه با در نظر گرفتن شاخصهای ساختاری شبکه و ساخت شاخصی ترکیبی از آنها، به معرفی شرکای تجاری مناسب برای اقتصاد ایران پرداختهاست. شرکای پیشنهادی با دو هدف معرفی شدهاند: شرکایی که منجر به بهبود موقعیت اقتصادی-ساختاری ایران در شبکه تجارت بینالملل میشوند و دیگری شرکایی که موقعیت اقتصادی-ساختاری ایران در شبکه تجارت بینالملل را حفظ میکنند. نتایج حاصل از تحقیق مبین آن است که نیمی از عمده شرکای تجاری کنونی ایران در زمره شرکای تجاری برتر براساس شاخص ترکیبی بودهاست. همچنین، براساس نتایج بدست آمده پیشنهاد میشود که ایران حجم واردات خود را از کشورهایی همچون چین، جمهوری کره، آلمان، فرانسه، ژاپن و یا کشورهای مشابه آنها از نظر معیار ساختار شبکهای افزایش دهد تا بتواند موقعیت ساختاری خود را در شبکه تجارت بینالملل بهبود دهد. علاوهبراین، کشورهای مشابه شرکای تجاری کنونی ایران از نظر معیار ساختار شبکهای از جمله امارات متحده عربی، روسیه، ایتالیا، ترکیه و هند معرفی شدند، بگونهای که تقویت و ایجاد رابطه تجاری ایران با این شرکا میتواند در صورت تغییر رابطه تجاری شرکای کنونی، موقعیت ساختاری تجارت کشور را با تغییر چندانی روبرو نکند.https://ecoj.sbu.ac.ir/article_101270_055aa459f0ba00c9a4554b9128c3aee4.pdfدانشگاه شهید بهشتیاقتصاد و الگو سازی2476-577511420210219Estimation the Potential of Cargo Transportation Demand of Afghanistan and Central Asian Countries from Iran's Transportation System: Focusing on Chabahar Portتخمین پتانسیل تقاضای حمل بار افغانستان و کشورهای آسیای میانه از سیستم حملونقل ایران: تمرکز بر بندر چابهار578210127110.29252/jem.2021.220828.1584FAرساممشرفیاستادیار گروه اقتصاد دانشکده اقتصاد و علوم سیاسی دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایرانحسینصمصامیاستادیار گروه اقتصاد دانشکده اقتصاد و علوم سیاسی دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران0009-0009-5657-3311سید طالبموسویکارشناس ارشد برنامهریزی سیستمهای اقتصادی، دانشکده اقتصاد و علوم سیاسی دانشگاه شهید بهشتی، ، تهران، ایرانJournal Article20210223Freight or transit of goods is one of the most profitable commercial services in the world, especially for countries that are geographically located in the international transit routes. Iran's natural and geographical location can be considered as the most strategic transit routes for Afghanistan and East CIS countries. This landlocked region requires the transit of goods through Iranian ports to access international waters, and this could create the potential for huge cargo transportation demand for Iran. In this paper, based on the gravity model of international trade, an estimate of the potential freight demand of this region is obtained from the Iranian transportation system, especially maritime transport through Chabahar port, and then the cargo potential of this region is estimated for the foreseeable future. The specified model has been estimated by generalized least squares method using the panel data with fixed effects in 30 sections and the period 2010 to 2018 biennially. The results show that the prospect of cargo demand of this region in 2022 is more than 2 trillion $.حملونقل عبوری یا ترانزیت کالا، یکی از پرسودترین خدمات تجاری دنیا، به ویژه برای کشورهایی که از نظر موقعیت جغرافیایی در مسیر ترانزیت بین المللی قرار دارند، به شمار میرود. موقعیت طبیعی و جغرافیایی ایران به گونهای است که میتواند به عنوان یکی از استراتژیک ترین مسیرهای ترانزیت کالا برای افغانستان و کشورهای شرق آسیای میانه محسوب شود. این منطقهی محصور در خشکی برای دسترسی به آبهای آزاد نیازمند ترانزیت کالا از بنادر ایران است و این مسأله میتواند پتانسیل تقاضای حمل بار عظیمی را برای ایران ایجاد کند. در این مقاله، ابتدا به کمک نظریه جاذبه در تجارت بینالملل تخمینی از پتانسیل تقاضای حمل بار این منطقه از سیستم حملونقل ایران و به ویژه حملونقل دریایی از طریق بندر چابهار بدست میآید و<strong> </strong>سپس میزان پتانسیل بار این منطقه تا آینده قابل پیشبینی تخمین زده میشود. معادلهی تصریح شده با استفاده از الگوی دادههای ترکیبی با اثرات ثابت در دوره زمانی 2010 تا 2018 بهصورت دو سالانه و در 30 مقطع به روش حداقل مربعات تعمیمیافته برآورد شده است. نتایج نشان میدهد که چشم انداز پتانسیل تقاضای بار این منطقه در افق 2022 بیش از 2 هزار میلیارد دلار است.https://ecoj.sbu.ac.ir/article_101271_e8eca216fb239da0b4f483fae6cb9909.pdfدانشگاه شهید بهشتیاقتصاد و الگو سازی2476-577511420210219Investigating the Impact of Iran-Turkey Preferential Trade Agreement on Investment in Iran: A Dynamic GTAP Approachبررسی تأثیر موافقت نامه تجارت ترجیحی ایران و ترکیه بر سرمایهگذاری در ایران: رهیافت GTAP پویا8310710127210.29252/jem.2021.220812.1582FAنسرینفرضیدانشجوی دکتری اقتصاد بینالملل گروه اقتصاد دانشکده اقتصاد و مدیریت دانشگاه تبریز، تبریز ایرانمحمدرضاسلمانی بی شکاستادیار گروه اقتصاد دانشکده اقتصاد و مدیریت دانشگاه تبریز، تبریز ایرانمهدینجاتیاستادیار گروه اقتصاد دانشکده مدیریت و اقتصاد دانشگاه باهنر، کرمان، ایران0000-0003-4103-869XJournal Article20210222Preferential trade agreements with major trade partners can play an important role in maintaining and deepening of current trade. The decision to invest is one of the key decisions in the field of economics and business. Turkey is one of Iran's important trading partners. This can lead to an increase in investment in Iran in order to attract foreign investors from Turkey to Iran, as well as lower the cost of imported inputs for domestic investors. This is especially important in the case of Iran. The present study intends to examine the effects of the trade agreement between Iran and Turkey (that is one of Iran's most important trading partners) on the amount of investment in agriculture, industry, and services since 2011- 2025 in Iran, so a preferential trade scenario for Iran is simulated according to the agreement. Preferential trade agreement between Iran and Turkey will facilitate trade relations, and this can lead to increased investment in Iran in order to attract foreign investors from Turkey, as well as lower the cost of imported inputs of domestic investors. The result of the agreement shows an increase in investment, and it is predicted that this investment will be made more in the production of industrial goods.موافقتنامه ترجیحی به عنوان ملایمترین همپیوندی اقتصادی میتواند نقش اساسی در خلق تجارت و افزایش رفاه کشورهای عضو داشته باشد. انعقاد موافقتنامه ترجیحی با شرکای عمده تجاری منجر به حفظ و تعمیق تجارت فعلی و توسعه و گسترش تجارت میگردد. همچنین تصمیم به انجام سرمایهگذاری یکی از تصمیمات اساسی در حوزه اقتصاد و کسب وکار است. ترکیه یکی از شرکای مهم تجاری ایران است. این امر هم در جهت جذب سرمایهگذار خارجی از ترکیه به ایران و همینطور پایین آمدن هزینه نهادههای وارداتی سرمایهگذاران داخلی، میتواند منجر به افزایش سرمایهگذاری در ایران شود. پژوهش حاضر در نظر دارد اثرات تجاری موافقتنامه اقتصادی بین ایران و ترکیه که یکی از شرکای مهم تجاری ایران است را بر میزان سرمایهگذاری بخشهای کشاورزی، صنعت و خدمات برای دوره 2025 -2011 براساس پروژه تجزیه و تحلیل تجارت جهانی پویا بررسی نماید؛ بنابراین یک سناریوی تجارت ترجیحی برای ایران مطابق موافقتنامه شبیهسازی میشود. توافقنامه تجارت ترجیحی بین ایران و ترکیه منجر به تسهیل روابط تجاری بین این دو کشور میشود. نتایج حاصل از انعقاد موافقتنامه نشاندهنده افزایش سرمایهگذاری است و پیشبینی میگردد که این سرمایهگذاری بیشتر در بخش تولید کالاهای صنعتی صورت گیرد.https://ecoj.sbu.ac.ir/article_101272_e28f4407c34fedd684bc29924eda518b.pdfدانشگاه شهید بهشتیاقتصاد و الگو سازی2476-577511420210219Investigation of Multiplicative Structural Decomposition Analysis of Aggregate Embodied Energy and Emission Intensities: The Input-Output Approachبررسی تجزیه ساختاری چند وجهی تغییرات شدت تجمیعی تجسمیافته انرژی و آلودگی: رهیافت داده-ستانده10913210127410.29252/jem.2021.221157.1591FAزین العابدینصادقیدانشیار اقتصاد دانشکده مدیریت واقتصاد، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران0000-0002-6591-6090حمیدرضامیرزاییدانشیار دانشکده کشاورزی دانشگاه باهنر کرمان، کرمان ایران0000-0002-9727-2779فرحنازداوریکارشناس ارشد اقتصاد انرژی دانشکده مدیریت و اقتصاد دانشگاه شهید باهنر، کرمان، ایرانJournal Article20210318Since the energy consumption has increased globally, many countries are searching to conduct a procedure for balancing between the energy consumption and its environmental impact. Therefore, there has been plenty of research to discover new strategies for decreasing carbon emission and highlighting the influential factors. This study has analyzed the carbon emission measures in several different sectors using the input-output approach. Also, the study has measured the effect of carbon emission on the total intensity by calculating the structural intensity and domestic energy consumption. The data is extracted from social matrix of Iran`s economy in 2011 and 2014. The findings indicate that the gas emission rate differs in different sectors and as a result the emission intensity is also different. In general, the emission intensity from 2014 has increased compared to 2011 though the emission intensity in agriculture sector has surged. Also, the total national AEI has increased as a result of structural effect and final demand for it. In other words, structural effect and final demand has influenced in the surge of carbon emission.<span lang="FA" style="font-size: 11.0pt; font-family: 'B Nazanin';">با وجود افزایش مصرف انرژی در سطح جهانی، بسیاری از کشورها به دنبال ایجاد یک موازنه بین مصرف انرژی و اثرات زیست محیطی ناشی از آن هستند. برای این منظور مطالعات زیادی جهت محاسبه و شناخت راههای کاهش انتشار کربن و عوامل موثر بر آن ارائه شده است. در این پژوهش با استفاده از یک تحلیل داده- ستانده، میزان انتشار کربن در بخشهای مختلف مورد بررسی قرار گرفته و با محاسبه شدت ساختاری و شدت مصرف داخلی، اثر آن بر شدت کل بررسی شده است. برای برآورد الگوی تحقیق از جدول داده- ستانده سالهای 2011 و 2014 اقتصاد ایران استفاده شده است. نتایج نشان میدهد، انتشار کربن در بخشهای مختلف متفاوت و لذا شدت انتشار کربن آنها نیز متفاوت است. به طور کلی شدت انتشار کربن در سال 2014 نسبت به سال 2011 افزایش یافته است، شدت انتشار کربن در بخش کشاورزی بیشترین افزایش را نشان میدهد. همچنین اثر ساختاری و تقاضای نهایی داخلی روی اثر شدت سبب افزایش در شدت جمعسازی شده تجسمیافته انرژی و آلودگی کل ملی شده است. به عبارت دیگر اثر ساختاری و تقاضای نهایی سبب تقویت شدت انتشار کربن میشود.</span>https://ecoj.sbu.ac.ir/article_101274_91507cfc0a1af20a18712d572ae8b6e9.pdfدانشگاه شهید بهشتیاقتصاد و الگو سازی2476-577511420210219The Effect of Goods Market Efficiency, Market Size and Technological Readiness on the Strength of the National Currency in Selected Countriesتأثیر کارایی بازار کالا، اندازه بازار و آمادگی فنی بر قدرت پول ملی در کشورهای منتخب13315910127310.29252/jem.2021.220471.1569FAابوالفضلشاه ابادیاستاد گروه اقتصاد دانشکده علوم اجتماعی و اقتصادی دانشگاه الزهرا، تهران، ایران0000-0002-9316-8296مهنازربیعیاستادیار اقتصاد و مرکز تحقیقات مدلسازی و بهینه سازی در علوم و مهندسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب ، تهران، ایرانسعیددانشور سعدآبادیکارشناسارشد مدیریت بازرگانی دانشگاه آزاد واحد الکترونیکی، تهران، ایرانعلیمرادیکارشناسارشد اقتصاد، تهران، ایرانJournal Article20201208Although the amount of gold reserves determines the strength of the national currency in the past, today, more production and trade in the world's market is the determinant of the national currency strength, in the meantime, the improvement of national efficiency and competitiveness by helping to increase the share of global production and trade will increase the power of the national currency. In this respect, the present study attempts to investigate the effect of factors of efficiency, including goods market efficiency, market size, and technical readiness as the key variables and higher education and training, labor market efficiency, and financial market development as controlling variables on the strength of the national currency in two groups of selected countries (efficiency-driven stage and innovation-driven stage) from 2007 to 2018. To accomplish this, the model is estimated using panel data and a generalized method of moments by splitting two groups of selected countries. The results show that the effect of the crucial variables of goods market efficiency, market size, and technical readiness on the strength of the national currency in both the selected countries is positive. Also, the effect of control variables of higher education and training, labor market efficiency, and financial market development on the strength of the national currency in both groups of selected countries is positive. Of course, except for higher education and training, the coefficient of all variables in countries of the efficiency-driven stage is greater than the countries of the innovation-driven stage.<span lang="FA" style="font-size: 11.0pt; font-family: 'B Nazanin';">برخلاف گذشته که حجم ذخایر طلای کشورها تعیین کننده قدرت پول ملی آنها بود. امروزه، نقش آفرینی بیشتر در تولید و تجارت جهانی تعیین کننده اصلی قدرت پول ملی است و در این بین، بهبود عوامل فزاینده کارایی و رقابت پذیری ملی میتواند با کمک به تصاحب سهم بیشتر از تولید و تجارت جهانی موجب افزایش قدرت پول ملی شود. در این راستا، تحقیق حاضر به بررسی تأثیر عوامل کارایی بازار کالا، اندازه بازار و آمادگی فنی به عنوان متغیرهای کلیدی و آموزش عالی و مهارتافزایی، کارایی بازار کار و توسعه بازار مالی به عنوان متغیرهای کنترل بر قدرت پول ملی در دو گروه از کشورهای منتخب کارایی محور و نوآوری محور طی دوره زمانی 2018-2007 پرداخته است. به این منظور، الگوی تحقیق با استفاده از دادههای تابلویی و به روش گشتاورهای تعمیمیافته به تفکیک دو گروه از کشورهای یاد شده برآورد گردید. نتایج نشان داد که تأثیر متغیرهای کلیدی کارایی بازار کالا، اندازه بازار و آمادگی فنی و متغیرهای کنترلی آموزش عالی و مهارتافزایی، کارایی بازار کار و توسعه بازار مالی بر قدرت پول ملی در هر دو گروه از کشورها مثبت و معنادار است؛ با این تفاوت که به استثنای متغیر آموزش عالی و مهارتافزایی، ضریب تخمینی کلیه متغیرها در کشورهای کاراییمحور بزرگتر از کشورهای نوآوری محور است.</span>https://ecoj.sbu.ac.ir/article_101273_d55c063e665cf55517a9f186af1b48e4.pdfدانشگاه شهید بهشتیاقتصاد و الگو سازی2476-577511420210219Investigating the Interaction of Human Capital and Capital Accumulation in Selected Countries of MENA Region:
A Simultaneous Equation System Approachبررسی اثر متقابل سرمایه انسانی و انباشت سرمایه در کشورهای منتخب منطقه منا: رویکرد سیستم معادلات همزمان16118810126810.29252/jem.2021.221156.1595FAزریرنگین تاجیاستادیار گروه اقتصاد دانشکده اقتصاد و علوم سیاسی دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران0000-0003-2937-3495حسنمحمودوندکارشناسارشد اقتصاد دانشکده اقتصاد و علوم سیاسی دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایرانسعیدبیگمحمدیکارشناسارشد اقتصاد دانشکده اقتصاد و علوم سیاسی دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایرانJournal Article20210405Sustainable economic growth and development in countries is the result of interaction and optimal use of influential economic, social, and political factors according to the reality of those countries. Meanwhile, human capital as the most important factor of economic growth and development of countries, not only has a direct effect on production, but also affects other factors of production and it is also affected by them. Therefore, the present study tries to investigate the interaction effects between human capital and capital accumulation in selected countries of the MENA region where the revenue from natural resources is the most important feature of these countries. For this goal, the study uses the system of simultaneous equations approach for the period 1996-2019. The results show that human capital and capital accumulation in the studied countries have a positive and reciprocal effect on each other and increasing inflation as one of the most important macroeconomic variables through the expansion of economic uncertainty reduces capital accumulation. Also, revenues from the sale of natural resources, which is one of the prominent features in the studied countries, have a negative effect on the accumulation of capital and human capital. Finally, non-oil GDP per capita has a positive effect on human capital in the studied countries.رشد و توسعه اقتصادی پایدار در کشورها نتیجه تعامل و استفاده بهینه از عوامل اثرگذار اقتصادی، اجتماعی و سیاسی با توجه به واقعیت آن کشورها است. در این بین سرمایه انسانی به عنوان مهمترین عامل رشد و توسعه اقتصادی کشورها علاوه بر اثر مستقیم بر تولید، بر سایر عوامل تولید نیز اثرگذار بوده و از آنها نیز تأثیر میپذیرد. از این رو، پژوهش حاضر به دنبال بررسی اثر متقابل بین سرمایه انسانی و انباشت سرمایه در کشورهای منتخب حوزه منا که مهمترین ویژگی آنها وجود درآمدهای حاصل از منابع طبیعی است و همچنین در این پژوهش از رویکرد سیستم معادلات همزمان برای دوره زمانی 2019-1996 استفاده شده است. نتایج پژوهش نشان میدهد که سرمایه انسانی و انباشت سرمایه در کشورهای مورد مطالعه اثر مثبت و متقابل بر یکدیگر دارند و افزایش تورم به عنوان یکی از مهمترین متغیرهای کلان اقتصادی از طریق گسترش فضای نا اطمینانی اقتصادی، سبب کاهش انباشت سرمایه میشود. همچنین درآمدهای ناشی از فروش منابع طبیعی که یکی از ویژگیهای بارز در کشورهای مورد مطالعه است، اثر منفی بر انباشت سرمایه و سرمایه انسانی دارد. و در نهایت، تولید ناخالص سرانه بدون نفت، تأثیر مثبت بر سرمایه انسانی در کشورهای مورد مطالعه داشته استhttps://ecoj.sbu.ac.ir/article_101268_fab40c1b95e7dacc8f700ca5a5b5552b.pdf