https://ecoj.sbu.ac.ir/ اقتصاد و الگو سازی fa daily 1 Sun, 22 Feb 2026 00:00:00 +0330 Sun, 22 Feb 2026 00:00:00 +0330 https://ecoj.sbu.ac.ir/article_106795.html براساس نظریه لوکاس (1977)، در گذر زمان اثر شوک‌های خرد در شبکه‌های اقتصادی به‌طور طبیعی کاهش می‌یابد و ساختار توزیع و نابرابری در سطح کلان یکنواخت‌تر می‌شود. از سوی دیگر، همان‌طور که کاروالو (2014) تأکید می‌کند، ساختار شبکه تولید نقشی اساسی در تعیین چگونگی انتقال شوک‌های اقتصاد خرد در سطح یک شرکت یا فناوری خاص به سایر بخش‌ها و در نهایت به کل اقتصاد دارد.هدف این مطالعه بررسی نقش ساختار شبکه تولید ایران در چگونگی انتقال شوک‌های خرد به سطح کلان اقتصادی است. برای این منظور، با استفاده از جداول داده-ستانده، شبکه تولید ایران در سطح صنعت ساخته شده و ویژگی‌های آن با شاخص‌های مختلف شبکه شامل درجه ورودی و خروجی، مرکزیت درجه، مرکزیت بینابینی، مرکزیت نزدیکی و مرکزیت بردار ویژه محاسبه گردیده است. در ادامه، با استفاده از برآورد پارامترهای توزیع پارتو، نقش ساختار شبکه‌ای در اقتصاد ایران در انتقال شوک‌های خرد به نوسانات کلان مورد ارزیابی قرار گرفته است. کتابخانه‌های مورد استفاده در پایتون؛ کتابخانه پاور لو، نامپای، نت ورک ایکس، متاپلات لیب ،پانداس ، مث و اسپای بوده است.نتایج نشان می‌دهد که شبکه تولید ایران دارای ویژگی "جهان کوچک" است اما تمرکز آن نسبت به اقتصادهای صنعتی پایین‌تر است. وجود برخی بخش‌های هاب مانند مالی، عمده‌فروشی و صنایع شیمیایی موجب اهمیت جایگاه این بخش‌ها در انتقال بالقوه شوک‌ها می‌شود. با این حال، مقادیر بزرگ پارامترهای پارتو حاکی از آن است که در بیشتر سال‌ها شوک‌های بخشی عمدتاً در سطح همان صنعت مستهلک و در برخی مقاطع احتمال انتقال آن‌ها به سطح کلان افزایش یافته است. https://ecoj.sbu.ac.ir/article_106793.html پژوهش حاضر به بررسی نقش دولت در ثبات مالی در ایران می‌پردازد. با بررسی داده‌ها و استخراج شاخص‌های مناسب نشان داده می‌شود علی‌رغم نبود وضعیت کرانۀپایین صفر -وضعیتی که در اقتصادهای پیشرفته موجب کاهش اثربخشی سیاست پولی و توجیه استفاده از سیاست مالی می‌شود- ضرورت دارد به ظرفیت‌های اقتصادی دولت‌ در ایران پرداخته شود. بااستفاده از الگوی تعادل عمومی پویای تصادفی کینزی جدید، سه سناریو برای واکنش دولت به بی‌ثباتی مالی تحلیل می‌شود: عدم مداخله، انتقال منابع به بانک‌ها، سیاست مالی انبساطی. نتایج نشان می‌دهد میان اهداف ثبات مالی، تولید و تورم بده‌بستان وجود دارد. در حالتی که هدف ثبات مالی و حفظ تولید است، سیاست مالی انبساطی کاراتر است، هرچند تورم بیشتری ایجاد می‌شود. البته عدم مداخله یا انتقال منابع به بانک‌ها نیز تورم‌زا هستند، اما اجتناب از انبساط مالی موجب رکود تورمی می‌شود. نکتۀ قابل‌توجه آن‌که حتی عدم مداخله نسبت به انتقال منابع به بانک‌ها نتیجۀ مطلوب‌تری برای ثبات مالی دارد. همچنین، در شرایطی که انبساط مالی از پیش اعلام شود، تأمین مالی از طریق بانک‌های دولتی موجب تورم و تضعیف ثبات مالی است، درحالی‌که تأمین مالی خصوصی تورم کمتر و ثبات بیشتری در پی دارد. اما با تکانۀ مالی ناگهانی، تأمین مالی خصوصی ثبات را تضعیف و تأمین مالی دولتی آن را تقویت می‌کند. در نهایت، ضریب فزایندۀ مالی با میانگین ۰٫۷۶۹۱ نشان می‌دهد اثر محرک سیاست مالی در اقتصاد ایران محدود است. این یافته‌ها بیانگر آن است که اثربخشی کنشگری دولت در اقتصاد، به نحوۀ اولویت‌دهی اهداف سیاستی و سازوکار تأمین مالی مخارج دولت وابسته است. https://ecoj.sbu.ac.ir/article_106794.html مدلسازی مبتنی بر پویایی‌شناسی اقتصاد چهار بخشی، رویکردی قدرتمند برای تحلیل ساختار و رفتار بلندمدت اقتصاد کلان است که با شناسایی روابط بازخوردی میان متغیرها، امکان شبیه‌سازی سناریوهای گوناگون را فراهم می‌کند. مسئله این تحقیق، ایجاد زمینه‌ای تحلیلی و بازخوردی در اقتصاد ایران مبتنی بر چهار بخش خانوارها، بنگاه‌ها، دولت و بخش خارجی (تحریم‌ها و سایر متغیرها) است. این پژوهش با بکارگیری مدل مبتنی بر پویایی‌شناسی سیستم‌ها برای سال-های 1357 تا 1408 (1357 تا 1403 شبیه‌سازی مبتنی بر داده‌های واقعی موجود انجام شده است و 1404 تا 1408 سال‌های پیشبینی است) در فضای نرم‌افزار ونسیم، هر یک از بخش‌های چهارگانه و همچنین ارتباطات بین آنها را در یک مدل مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌دهد. نتایج شبیه‌سازی مدل حاکی از آن است که سیاست‌های بدون بینشی عمیق از کارکرد اقتصاد کلان ایران در نهایت محکوم به شکست و خودتحریمی است. با توجه به حلقه بازخوردهای ارائه شده در بخش‌های چهارگانه اقتصاد که تقاضای کل اقتصاد را نمایندگی می‌کند، انواع گونه‌های تحریم به دنبال ایجاد نوعی درد چند لایه، هدایت سیستم اقتصادی در جهت ادامه رکود تورمی و تغییر رفتار کشور مورد هدف برای نزول جایگاه تا حد مستعمره شدن است. درد چند لایه همچون فشاری چند لایه است که شامل گرانی کالاها، محدود کردن درآمد ارزی، افزایش نرخ بیکاری و ایجاد فضایی مخرب برای سرمایه‌گذاری است. با توجه به سناریوهای محتمل شدت یافتن تحریم‌ها، لازم است سیاست مقابله‌ای انسجام و هدفمند کردن سیاست‌ها، تنوع بخشی اقتصادی و تقویت بنیه تولیدی، و گسترش تعاملات جایگزین به‌طور همزمان مورد توجه قرار گیرد. https://ecoj.sbu.ac.ir/article_106796.html مهاجرت برون‌مرزی در ایران در دهه‌های اخیر به یکی از پیامدهای برجسته بی‌ثباتی‌های اقتصاد کلان، به‌ویژه تورم و بیکاری، تبدیل شده است. با توجه به نااطمینانی‌های کلان، چسبندگی‌های ساختاری و واکنش‌های رفتاری نامتقارن، انتظار می‌رود شوک‌های افزایشی و کاهشی این متغیرها اثرات یکسانی بر مهاجرت نداشته باشند. این پژوهش با بهره‌گیری از مدل غیرخطی خودرگرسیونی با وقفه‌های توزیعی (NARDL)، اثرات نامتقارن تورم و بیکاری بر مهاجرت خروجی ایران طی دوره ۱۹۷۴ تا ۲۰۲۳ را بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد تکانه‌های افزایشی تورم و بیکاری اثر رانشی قوی و معناداری بر مهاجرت دارند، در حالی که تکانه‌های کاهشی اثر بازدارندگی محدود و به‌مراتب ضعیف‌تری نشان می‌دهند. همچنین، درآمد سرانه و سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در بلندمدت نقش کاهنده، و رشد جمعیت نقش فزاینده بر مهاجرت ایفا می‌کند. نوآوری اصلی پژوهش در شناسایی صلبیت رفتاری مهاجرت و ارائه شواهد تجربی از عدم تقارن اثرات شوک‌های کلان اقتصادی است؛ به‌گونه‌ای که قدرت تخریبی بحران‌ها در تحریک خروج، بیش از توان بازدارندگی ثبات در مهار آن برآورد می‌شود. بر این اساس، تمرکز سیاستی بر لنگر کردن انتظارات تورمی، اصلاحات ساختاری بازار کار و کاهش نااطمینانی‌های نهادی برای مهار پایدار مهاجرت توصیه می‌شود. https://ecoj.sbu.ac.ir/article_106797.html امروزه همزمان با اینکه سرمایه‌گذاری جهانی در فین‌تک به شدت افزایش یافته است، نظرات مختلفی در مورد تأثیر محصولات فین‌تک برای کاهش رفتار ریسک‌پذیری بانک از طریق افزایش کارایی عملیاتی بانک وجود دارد. از آنجا که شناسایی و تبیین کانال‌های اثرگذاری نوآوری فین‌تک بر ابعاد مختلف ریسک بانک‌ها می‌تواند پاسخی به این جنبه مجهول نوآوری فین‌تک باشد. از این رو هدف پژوهش بررسی تأثیر نوآوری‌های فین‌تک بر شاخص‌های ریسک‌پذیری و ثبات مالی بانک‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران است. داده‌های 10 بانک طی سال‌های 1395 تا 1402 با استفاده از روش داده‌های تابلویی و رگرسیون خطی چند متغیره تحلیل شدند. نتایج نشان داد نوآوری فین‌تک تأثیر مثبت و معناداری بر نسبت دارایی به سرمایه و شاخص Zدارد، به گونه‌ای که موجب بهبود ساختار سرمایه و افزایش فاصله از آستانه ورشکستگی می‌شود. همچنین تأثیر معکوس و معناداری بر نسبت سپرده به وام‌دهی دارد که بیانگر کاهش اتکا به منابع سنتی و تنوع در منابع مالی بانک‌هاست. https://ecoj.sbu.ac.ir/article_106798.html این پژوهش چارچوبی بهینه‌سازی ساختاری برای شبیه‌سازی بازار ظرفیت برق در سامانه‌های قدرت ارائه می‌دهد که شامل منابع فسیلی و تجدیدپذیر است. مدل پیشنهادی با الگوریتم گرگ خاکستری رفتار اقتصادی بازار را با روش‌های محاسباتی هوشمند ترکیب می‌کند. ابتدا، تابع تقاضای معکوس با داده‌های واقعی و نوسانات تصادفی کوتاه‌مدت برای بازتاب عدم‌قطعیت تقاضا برآورد می‌شود. سپس ساختار هزینه واحدهای تولید برق با تفکیک اجزای ثابت و متغیر و بر اساس ظرفیت و الگوی تولید استخراج می‌گردد. در مرحله‌ی نهایی، الگوریتم گرگ خاکستری به‌منظور تخصیص بهینه ظرفیت تولید تحت قیود فنی و بازار به کار گرفته می‌شود. طراحی سلسله‌مراتبی الگوریتم امکان جست‌وجوی کارآمد در فضای تصمیم، همگرایی سریع و حفظ سازگاری اقتصادی مدل را فراهم می‌کند. نتایج شبیه‌سازی نشان می‌دهد که استفاده از منابع فسیلی ناکارآمد است، در حالی که واحدهای تجدیدپذیر با هزینه نهایی نزدیک به صفر عملکرد اقتصادی بهتری دارند. چارچوب ارائه‌شده ابزاری جامع برای تحلیل تعادل بازار و برنامه‌ریزی ظرفیت برق است و می‌تواند در ارزیابی سیاست‌های انرژی و تصمیم‌گیری در صنعت برق مورد استفاده قرار گیرد.