اقتصاد و الگو سازی

اقتصاد و الگو سازی

تحلیل رابطه میان رشد نرخ ارز، رشد نقدینگی و تورم در اقتصاد ایران: کاربردی از رهیافت علیت گرنجری متغیر در زمان بر پایه تبدیل موجک

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه اقتصاد، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه گیلان، رشت، ایران
2 کارشناسی ارشد، علوم اقتصادی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران
10.48308/jem.2026.244945.2070
چکیده
تورم مزمن در اقتصاد ایران حاصل تعامل پیچیده شوک‌های ارزی، رشد نقدینگی و ساختار نهادی تسلط مالی است، با این حال ادبیات موجود از تفکیک افق زمانی فعال‌شدن این عوامل ناتوان بوده و این امر سیاست‌گذاری را با چالش مواجه ساخته است. این پژوهش با هدف تفکیک افق‌های علیت و شناسایی دقیق زمان فعال‌شدن کانال‌های انتقال، داده‌های 1402-1369را پس از تجزیه با تبدیل موجک گسسته حداکثر همپوشانی به سه افق کوتاه‌مدت (کمتر ۲ سال)، میان‌مدت (۲-۴ سال) و بلندمدت (بیشتر از ۴ سال)، با رویکرد آزمون علیت گرنجری زمان‌متغیر تحلیل می‌کند. نوآوری در ترکیب این دو روش، ردیابی پویایی روابط علی در بعد زمان-فرکانس و تشخیص زمان فعال‌شدن هر کانال است. نتایج نشان می‌دهد در کوتاه‌مدت علیت قوی از رشد نرخ ارز به تورم برقرار است و الگوی مشاهده‌شده با درون‌زایی نقدینگی (علیت تورم به نقدینگی) سازگار است. در میان‌مدت، علیت مثبت و معنادار از رشد نقدینگی به تورم ظاهر می‌شود که تأییدی بر نظریه مقداری پول با وقفه ۲ تا ۴ ساله است و حلقه بازخوردی میان ارز، نقدینگی و تورم شکل می‌گیرد. در بلندمدت، تسلط مالی با علیت پایدار تورم به نقدینگی تثبیت شده و علیت از تورم به رشد نرخ ارز مثبت و معنادار است. بر این اساس، مزمن‌بودن تورم ریشه در ساختار نهادینه‌شده خلق پول درون‌زا در بستر تسلط مالی دارد، نه فقط در شوک‌های ارزی. مهار پایدار تورم نیازمند مدیریت شوک‌های ارزی در کوتاه‌مدت، کنترل نقدینگی در میان‌مدت، و اصلاحات نهادی برای شکستن حلقه تسلط مالی در بلندمدت است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Analysis of the Relationship among the Exchange Rate Growth, Liquidity Growth, and Inflation in the Iranian Economy: An Application of the Time-Varying Granger Causality Approach Based on Wavelet Transform

نویسندگان English

Saleh Taheri Bazkhaneh 1
Seyyedeh Zahra Asghari Hoseinabadi 2
1 Faculty of Management and Economics, University of Guilan, Rasht, Iran.
2 M.A. in Economics, University of Guilan, Rasht, Iran
چکیده English

Chronic inflation in Iran results from the complex interaction of exchange rate shocks, liquidity growth, and fiscal dominance. Yet the literature cannot distinguish the activation horizons of these factors, impeding policy design. We disentangle causality horizons and identify when transmission channels activate. Using 1990–2023 data, we decompose the series via maximal overlap discrete wavelet transform (MODWT) into short-run (<2 years), medium-run (2–4 years), and long-run (>4 years) horizons, and then apply a rolling-window Granger causality test. Combining these methods allows tracing dynamic causal relationships in the time–frequency domain and detecting the activation timing of each channel. Results show that in the short run, exchange rate growth strongly causes inflation, consistent with liquidity endogeneity (inflation → liquidity). In the medium run, liquidity growth positively causes inflation, confirming the quantity theory of money with a 2–4-year lag, and a feedback loop among exchange rate, liquidity, and inflation forms. In the long run, fiscal dominance becomes entrenched: inflation stably causes liquidity, and inflation positively causes exchange rate growth, consistent with the monetary theory of exchange rate. Thus, chronic inflation is rooted in institutionalized endogenous money creation under fiscal dominance, not just exchange rate shocks. Sustained disinflation requires short-run exchange rate shock management, medium-run liquidity control, and long-run institutional reforms to break the fiscal dominance loop.

کلیدواژه‌ها English

Inflation
Exchange Rate
Liquidity
Time-Varying Granger Causality
Wavelet Transform